Badania krwi u dziecka: co sprawdzić przed przedszkolem i szkołą, przy infekcjach i alergii

Zdrowe dziecko nie potrzebuje regularnych badań krwi „na wszelki wypadek”. Są jednak sytuacje, w których kilka prostych badań daje lekarzowi i rodzicom realną informację: przed pójściem do przedszkola lub szkoły, przy nawracających infekcjach, bladości, słabym apetycie, zmęczeniu, alergii lub gdy dziecko jest na diecie eliminacyjnej. Ten tekst porządkuje, co warto sprawdzić, jak przygotować dziecko do pobrania i jak czytać wynik.

Bilans zdrowia a badania laboratoryjne

W Polsce dzieci mają bezpłatne bilanse zdrowia u lekarza rodzinnego lub pediatry (w wieku 2, 4, 6, 10, 13 i 16 lat). Bilans to badanie lekarskie, pomiar wzrostu, masy ciała, ciśnienia, ocena wzroku i słuchu, sprawdzenie szczepień. Badania krwi nie są jego stałym elementem; lekarz zleca je, gdy coś w badaniu lub w wywiadzie go zaniepokoi. Badania opisane niżej można wykonać także bez skierowania, ale wynik zawsze powinien zobaczyć lekarz prowadzący dziecko.

Badania przed przedszkolem i szkołą

Do przyjęcia do przedszkola ani szkoły nie są wymagane żadne badania laboratoryjne. Warto je jednak rozważyć, bo wejście do grupy rówieśniczej oznacza dziesięć i więcej infekcji rocznie, a niedobory żelaza i witaminy D pogarszają odporność i koncentrację.

Nawracające infekcje: kiedy to za dużo

Dziecko w przedszkolu choruje przeciętnie 8 do 12 razy w roku i to jest norma, nie objaw choroby. Diagnostyki wymaga sytuacja, gdy infekcje są cięższe niż u rówieśników: dwa lub więcej zapaleń płuc w roku, ropnie skóry, grzybica jamy ustnej po pierwszym roku życia, więcej niż osiem zapaleń ucha w roku, konieczność dożylnych antybiotyków, słaby przyrost masy ciała. Pierwszy krok to morfologia z rozmazem, CRP i badanie moczu; dalsze badania (immunoglobuliny IgG, IgA, IgM, alergologiczne) zleca pediatra lub immunolog.

Alergia u dziecka: jakie badania z krwi

U dzieci badania z krwi wykonuje się chętniej niż testy skórne, bo nie wymagają odstawienia leków przeciwhistaminowych i są bezpieczne przy zmianach skórnych. Podstawa to IgE całkowite oraz IgE swoiste dla wybranych alergenów: u małych dzieci najczęściej mleko krowie, jajo kurze, pszenica, orzeszki ziemne, u starszych roztocza kurzu, pyłki traw i drzew, sierść kota i psa. Wynik IgE swoistego mówi o uczuleniu, nie o alergii: dodatni wynik bez objawów nie wymaga eliminacji produktu. Interpretację i decyzję o diecie zostaw alergologowi; samodzielne wykluczanie pokarmów u dziecka grozi niedoborami.

Testy „na nietolerancje pokarmowe” oparte na IgG nie są zalecane przez towarzystwa alergologiczne i nie diagnozują alergii ani nietolerancji.

Dziecko na diecie wegetariańskiej lub wegańskiej

Dieta roślinna u dziecka wymaga kontroli laboratoryjnej raz w roku: morfologia, ferrytyna, witamina B12 (najlepiej z kwasem metylomalonowym lub homocysteiną), witamina D, wapń, a przy diecie wegańskiej także cynk i jod. Więcej w tekście Dieta wegańska i wegetariańska: jakie badania krwi robić raz w roku.

Jak przygotować dziecko do pobrania krwi

• Na czczo tylko wtedy, gdy trzeba. Glukoza, lipidogram i żelazo wymagają 8 do 12 godzin bez jedzenia; morfologia, ferrytyna, witamina D, TSH, IgE mogą być pobrane po lekkim posiłku. U niemowląt i małych dzieci na czczo oznacza zwykle pominięcie jednego posiłku; ustal to z lekarzem.
• Nawodnienie. Rano dziecko powinno wypić szklankę wody: nawodnione żyły są lepiej widoczne, a pobranie krótsze.
• Pora. Wybierz wczesny poranek, gdy dziecko jest wypoczęte, i punkt pobrań z doświadczeniem w pobieraniu od dzieci (spytaj przy rejestracji).
• Znieczulenie. Plaster lub krem z lidokainą i prylokainą nałożony 45 do 60 minut przed pobraniem na zgięcie łokciowe zmniejsza ból wkłucia. Zapytaj lekarza lub farmaceutę, od jakiego wieku można go stosować.
• Rozmowa. Powiedz dziecku wprost, co się wydarzy: krótkie ukłucie, kilka sekund, potem plaster. Nie obiecuj, że nie zaboli. Podczas pobrania dziecko siedzi na kolanach rodzica, twarzą do niego; nie patrzy na igłę.
• Po pobraniu. Ucisk miejsca wkłucia przez 3 do 5 minut, potem posiłek i coś do picia. Siniak w miejscu pobrania jest częsty i niegroźny.

Jak czytać wynik dziecka

Normy laboratoryjne u dzieci zależą od wieku, a czasem od płci. Hemoglobina u dwulatka jest niższa niż u nastolatka, limfocyty u małych dzieci przeważają nad neutrofilami (odwrotnie niż u dorosłych), fosfataza alkaliczna jest fizjologicznie wysoka w okresie wzrostu. Laboratorium podaje zakres dla wieku na wydruku; wynik „poza normą” oznaczony gwiazdką nie zawsze jest nieprawidłowy. Wyniki interpretuje pediatra, uwzględniając objawy i badanie dziecka.

Najczęstsze pytania

Od jakiego wieku można wykonać badania krwi bez skierowania?

Badania komercyjne u dziecka wykonuje się na zlecenie rodzica lub opiekuna prawnego, który musi być obecny przy pobraniu i podpisać zgodę. Niektóre punkty pobrań ustalają dolną granicę wieku (np. 3 lata) ze względu na doświadczenie personelu; sprawdź to przy wyborze punktu.

Czy dziecko musi być na czczo do morfologii?

Nie. Morfologia nie wymaga bycia na czczo. Wystarczy lekkie śniadanie bez dużej ilości tłuszczu, chyba że w tym samym pobraniu ma być oznaczona glukoza lub lipidogram.

Jak często badać witaminę D u dziecka?

Przy prawidłowej suplementacji (dawka dobrana do wieku i masy ciała) nie ma potrzeby rutynowej kontroli. Badanie wykonuje się przy podejrzeniu niedoboru, otyłości, chorobach nerek, wątroby, przewlekłym leczeniu sterydami lub przed zmianą dawki na wysoką.

Ile kosztują badania dla dziecka?

Ceny są takie same jak dla dorosłych; morfologię, ferrytynę, witaminę D i TSH sprawdzisz w cenniku. Badania kupisz online i wykonasz w wybranym punkcie pobrań.